R.H.K

"Ona göre ozan, toplumun üstünde olan bir kişidir. İyilik ve kötülük sorunlarıyla ilgilenmez. O, ancak onlardaki şiiri bulup ortaya çıkarmak için onlara eğilebilir. Puşkin bir yerde şöyle diyecektir: 
- Şiir ahlâkın üstündedir. Hiç değilse bambaşka bir şeydir."



"- Benim sanat çevrem kafamın içindedir. -

Gerçi, Gauguin'in bu özel sanat çevresi kendisini benbenliğe de götürür ama o, bundan ürkmez. Tersine, insanın içindeki hayvanla savaşması için en iyi şeyin kibir olduğunu söyler:

- Kendimi çokça beğenmek bana güç katmıştır."



"Toplumların çoğu sanat ürünlerine yaklaşmak için bir takım ince yollardan geçilmesi gerektiğine inanmazlar. Fernand Leger şöyle diyecektir:

- Özel galerilerle müzeler kapılarını tam da işçilerin işliklerden ya da fabrikalardan çıkma saatlerinde kaparlar.

Okul kitaplarını karıştırın, oralarda da insana edebiyatı, sanatı sevdiren şeye çok az rastlarsınız.

Söylemesi ayıp sayılmazsa, sanat eğitimi hükümetlerin başlıca görevi olmalıdır. Çünkü kötülüklerin beşiği olan kara karanlık sadece bilgiyle aydınlatılmaz, onun bir de sanat ürününe yönelik sevgiyle pekiştirilmesi gerekir.

Ama bu işte sanatçıya da düşen görevler vardır. Onlar da salt sanatla, salt edebiyatla yetinmemeye bakmalıdırlar.

Sartre, salt edebiyatın bir düşten başka bir şey olmadığını söyleyecektir. Biraz daha sıkıştıracak olursanız size şunları fıslar:

- Yazdığınız her cümle insanın ve toplumun bütün katlarında çın çın ötmeyecek olduktan kelli onun hiçbir anlamı yoktur. Çağın edebiyatı, edebiyatçının eliyle yoğrulan çağdan başkası değildir.

Burada ortaya bir sorun daha çıkıyor.

Toplumun ve insanın bütün katlarını ayağa kaldıracak bir yolda sanat küçümsenmiş olur mu, olmaz mı?

Sanırım Sartre da bu suçlamadan yakasını kurtaramamıştır.

Ne var ki, onu, edebiyatı horlamakla suçlayanlar edebiyatın değerini, onurunu düşürmeden toplum ovalarında öttürmenin kimi gizleri olduğunu bilmeyenlerdir.

Oysa üzünçlü olsun, üzünçsüz olsun bütün koca pabuçlu yaratıcılar bunu bilir.

Hem de yüreklerinin bütün soluğuyla."